Rodzinny Ogród Działkowy im. Obrońców Pokoju

W skrócie

 

  • administrator terenu:
Polski Związek Działkowców
  • charakter:
Rodzinny Ogród Działkowy
  • adres:
Al. Niepodległości 113/115
  • dostępność:
W sezonie letnim brama do ogrodu jest otwarta w godz. 8-21, a w sezonie zimowym w godz. 9-16
  • strona internetowa:
www.fb.com/rodobroncowpokoju
  • kontakt:
email: pzd.rod.obroncowpokoju@gmail.com oraz przez stronę na Facebooku

Historia powstania

 

ROD im. Obrońców Pokoju jest najstarszym istniejącym ogrodem działkowym w Warszawie i na Mazowszu, a drugim w Polsce, założonym w 1902 roku przez działaczkę społeczną – Kazimierę Proczek, której imię początkowo nosił. W 1907 roku działki otrzymały status prawny, a nazwę zmieniono na Towarzystwo Ogrodów Działkowych. Z upływem lat ogród sukcesywnie i prężnie się rozwijał. W dwudziestoleciu przedwojennym przeżywał okres największej świetności, sięgając aż do ulicy Puławskiej. W tym czasie ogrodnikami byli głównie tramwajarze wraz z rodzinami (ogród działał również pod nazwą Ogród Działkowy Tramwajarzy). Już wtedy jego część przeznaczono na świetlicę i plac reprezentacyjny, otoczony świerkami.  W trakcie II wojny światowej, został on w znacznej części zniszczony, choć w dalszym ciągu był on uprawiany, ponieważ stanowił źródło schronienia i żywności. Po wojnie ogród został odbudowany w formie istniejącej do dziś.

Historia ruchy ogrodów działkowych w Polsce sięga końca XIX wieku, a intensywny ich rozwój przypada na wiek XX. Początkowo były one swobodnie rozwijane, aż do okresu centralizacji zarządzania w 1981 roku dokonanej poprzez założenie Polskiego Związku Działkowców (PZD), który dziś zgodnie z ustawą działa jako stowarzyszenie. Stowarzyszenia zrzeszające ogrodników zajmują się również prowadzeniem poszczególnych ogrodów działkowych.

Od początków swojego powstania ogrody działkowe miały służyć pracującej ludności miast nie tylko w produkcji pożywienia, ale i rekreacji na świeżym powietrzu. Podkreślano ich funkcje zarówno estetyczne, jak i społeczne, spełniane poprzez m.in. wspólne spotkania ogrodników, grupy hobbystyczne, zajęcia dla dzieci.

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

galeria(11)

Ogród dziś

 

ROD im. Obrońców Pokoju liczy 277 działek uprawianych przez rodziny, stąd liczba członków zmienia się co roku. Obszar ogrodu ograniczony jest ul. Racławicką, Odyńca, Wołoską oraz al. Niepodległości i obejmuje obszar ok. 9,69 ha.

Do ogrodu prowadzą trzy wejścia. Działki wyznaczone są przez poprzeczne i podłużne aleje, na których można spotkać licznych spacerowiczów i biegaczy. Alejki posiadają nazwy (np. al. Tulipanów, al. Kobiet). Przestrzeń przy Domu Działkowca  przeznaczona jest na wspólne działania i otwartą rekreację dla odwiedzających. Obecnie ustawione są tam ławki i stoliki. Działki stanowią ok. 85% całej powierzchni, a przestrzenie wspólne i otwarte dla odwiedzających ok. 15% (w tym alejki ok. 12%). Pojedyncza działka ma obszar obejmujący  średnio ok. 300 m².

Istotnym aspektem ogrodu jest jego szczególne położenie w Warszawie. Wraz z Parkiem Dreszera i Ogrodem Jordanowskim tworzy on pas zieleni, będący częścią jednego z głównych powiązań przyrodniczych stolicy. O wartości przyrodniczej świadczy również bogata awifauna. Ogród zamieszkiwany jest m.in. przez wiele gatunków ssaków (dzikie koty, kuny domowe, krety, jeże), gadów, płazów i ptaków.

Jak funkcjonuje ROD od strony formalnej

 

Ogród, tak jak każdy ogród działkowy, zarządzany jest przez zarząd wybierany na walnym zebraniu działkowców. Zarząd spotyka się co najmniej raz w miesiącu. Prawo głosu na walnym zebraniu mają członkowie PZD. Zasady użytkowania regulują:

  •  Ustawa o Rodzinnych Ogrodach Działkowych (z 13 grudnia 2013)
  • Ustawa Prawo o Stowarzyszeniach
  • Statut PZD
  • Regulamin ROD

Jak funkcjonuje ogród z perspektywy działkowca

 

Przestrzeń ogrodu rządzi się regulaminem użytkowania uniwersalnym dla wszystkich ROD-ów. Działkowiec nie ma prawa do ziemi, a działkę użytkuje i jest właścicielem jedynie naniesień i nasadzeń. Prawa do działki można przekazać bliskim lub innym osobom na podstawie umowy przeniesienia praw do działki. W sytuacji gdy w rażący sposób łamany jest regulamin, działkowiec może utracić prawo do działki.

Podział zadań i obowiązków

 

Według regulaminu i statutu PZD każdy działkowiec ma obowiązek utrzymywać porządek na działce oraz przed działką. Przestrzeniami wspólnymi, otwieraniem ogrodu, współpracą z innymi instytucjami, organizacją imprez i szkoleń oraz finansami zajmuje się zarząd. Zarząd ROD im. Obrońców Pokoju działa społecznie. Działalność zarządu podlega kontroli Komisji Rewizyjnej (funkcjonującej na terenie ROD), Okręgowej Komisji Rewizyjnej oraz Krajowej Komisji Rewizyjnej PZD. Regulamin i statut określają w bardzo szczegółowy sposób podział zadań i obowiązków, a także praw użytkowników (określone są m.in. elementy wyposażenia dopuszczalne i obowiązkowe na działce, jak np. kompostownik).

Co wyróżnia ogród na tle innych ogrodów społecznościowych

 

Ogród działkowy ma inną historię i sposób funkcjonowania niż ogrody społecznościowe. Ponadto tym, co wyróżnia ogród przy alei Niepodległości wśród innych ogrodów działkowych jest – oprócz jego długiej historii i tradycji oraz niezwykle bujnej zieleni – sukcesywne otwieranie się na mieszkańców okolicy oraz zaangażowana społeczność działkowców.

Ogród składa się z dzierżawionych działek stanowiących mozaikę form, funkcji i użytkowników działkowców w różnym wieku,  o różnym statusie społecznym i ekonomicznym.

Ogród otwarty na mieszkańców

 

Społeczność ogrodu budowana jest wokół wydarzeń otwartych dla każdego. Ogród otwiera się zarówno na współpracę z miastem, inicjatywami oddolnymi, jak i na mieszkańców Warszawy niebędących działkowcami. Za działania związane ze współpracą odpowiada zarząd ogrodu. Mają one przede wszystkim charakter rekreacyjny, edukacyjny i kulturotwórczy.

Ogród w sezonie letnim jest otwarty w godz. 8-21, a w sezonie zimowym w godz. 9-16 i każdy może do niego wejść, pospacerować, choć nie tylko. Jak mówi była prezeska Aleksandra Andrzejewska: Jest u nas przestrzeń ogólnodostępna, na której każdy może urządzić piknik, rozpalić grilla, a nawet posadzić coś na specjalnie przez nas przygotowanych rabatach. Na przestrzeń społeczną przeznaczyliśmy trzy działki. Jedną oddaliśmy przedszkolom na organizację zajęć z dziećmi, jedną instytucjom kultury.  

Współpraca z innymi organizacjami

 

  • Współpraca z władzą lokalną w formie warsztatów edukacyjnych
  • Współpraca z Zarządem Zieleni Miejskiej: Sławomir Sendzielski oraz Marek Piwowarski wspierali ogród w procesie pisania uwag do MPZP oraz pomagali w organizowaniu warsztatów i dyskusji, organizacji Warsztatów dla ogrodników i Zielonego Weekendu w Warszawie
  • Szkolenia działkowców organizowane przez Polski Związek Działkowców
  • Współpraca z Kolonien 25, projektem Dominiki Bok dotyczącym ogrodów działkowych w Polsce i Niemczech ( berlińskich ogródków działkowych Loraberg Kolonie 25)
  • Współpraca z programami Warszawscy Działkowcy i Bujna Warszawa
  • Umieszczenie rabat na działce za Domem Działkowca, z których korzystają dwa przedszkola w ramach pilotażowego programu Zielone Lekcje
  • Przeznaczenie trzech działek cele społeczne, do użytkowania przez instytucje lub ogrodników z miasta
  • Współpraca z Maciejem Łepkowskim i Izabelą Kaszyńską, którzy zorganizowali oprowadzanie po działkach i rozmowę z członkiem grupy PAREGRA
  • Współpraca z SGGW, gdzie ogród jest przedmiotem opracowania dla studentów architektury krajobrazu będących na wymianie Erasmus. Zajęcia prowadzi Maciej Łepkowski.

galeria(3)

galeria(3)

galeria(3)

Wydarzenia otwarte i propozycje aktywności

 

W ogrodzie odbywają się liczne działania otwarte zarówno dla ogrodników oraz ich rodzin, jak i  wszystkich zainteresowanych. Są to m.in.:

  • Warszawscy Działkowcy – to cykl zajęć edukacyjnych autorstwa Agnieszki Dragon. Przybliża on ideę miejskiego ogrodnictwa, opowiada historię ogrodu oraz jego użytkowników. W jego ramach zorganizowano wykłady i spotkania dla chętnych. Cieszył się sporą atencją seniorów oraz młodych
  • Zielone lekcje – czyli zajęcia edukacyjne dla dzieci w wieku przedszkolnym. Zostały przygotowane rabaty, narzędzia i nasiona dla maluchów
  • Zielony Weekend w Warszawie
  • Warsztaty dla Ogrodników
  • Dzień Działkowca
  • Bal Karnawałowy
  • Zabawa Andrzejkowa
  • Czytelnia działkowa i świetlica, gdzie odbywa się np. Bal Działkowca

Finansowanie

 

Ogród finansuje się sam za pomocą składek uiszczanych przez działkowców. Opłata działkowa wynosi ok. 400 zł za rok, do tego dochodzą opłaty za prąd i wodę.

Główny koszt wiąże się z gospodarowaniem odpadami. Są dwa osobne kontenery na tzw. gabaryty oraz odpady zielone. Sporą część wydatków generują awarie instalacji elektrycznych i wodnych będących w złym stanie technicznym. Ze składek utrzymywany jest również Dom Działkowca, pokrywane są straty prądu, usługi księgowe (zlecone firmie zewnętrznej). Do tego dochodzą opłaty typu ubezpieczenia. Ze składek organizowane są również imprezy takie jak: poczęstunek, symboliczne nagrody w konkursie na najpiękniejszą działkę. Składki są jednak zbyt małe, by w pełni pokryć wszystkie potrzeby takie jak: oświetlenie ogrodu, nowe narzędzia czy też wymiana instalacji.

Ogród zatrudnia dwoje pracowników.  Osobami zatrudnionymi w ogrodzie są gospodarz i pani w sekretariacie.

 

Jakie są plany Ogrodu i plany miasta?

 

Z powodu cyklicznych zmian zarządu plany na rozwój ogrodu były różne. Pojawiały się pomysły, by jak najwięcej terenów, które nie są użytkowane przekazać na cele społeczne do użytkowania przez instytucje takie jak przedszkola, szkoły, stowarzyszenia lub jako przestrzenie ogólnodostępne (np. działka-warsztat, działka-plac zabaw, działka dla mam, działka seniora). Pomysły dotyczyły także organizacji wydarzeń ogólnodostępnych czy programu Zielonych Lekcji dla przedszkolaków, planowane były warsztaty ogrodnicze prowadzone przez doświadczonych działkowców oraz działania z seniorami (w ramach budżetu partycypacyjnego).

Obecny zarząd podkreśla, że ogród to dobro wspólne i istotna jest kontynuacja jego otwartego charakteru.   W związku z tym planowane są prace m.in. nad udrożnieniem przejścia pomiędzy ulicą Racławicką, a ulicą Odyńca, poszerzeniem działań społeczno-edukacyjnych (w tym założenie ogrodu społecznościowego), poszerzeniem współpracy z przedszkolami. Planowane też są działania na rzecz bioróżnorodności, bo nasz ogród to nie tylko ludzie i zieleń, to również nasi mieszkańcy!, jak mówi Pani Monika Sidoruk z Zarządu. Ponadto ogród jest w trakcie włączania do warszawskiej sieci MAL (Miejsc Aktywności Lokalnej), w ramach czego sala w Domu Działkowca (otwarta 2 razy w tygodniu) zostanie wpisana na listę MALi. Ogród, jako społeczność, aby mieć szansę na poszerzenie swojej oferty składa projekty (np. siłowni plenerowej) do budżetu partycypacyjnego.  

Od strony planistycznej istotny dla przyszłości ogrodu jest fakt obecnie prowadzonej obecnie dyskusji nad miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Proponuje się w nim przekształcenie terenu ROD-u im. Obrońców Pokoju w ogólnodostępny park z terenami sportowymi i z możliwością organizacji masowych imprez. Wywołało to protesty zarówno wśród działkowców, jak i osób zamieszkujących tereny sąsiednie. Wielu mieszkańców Wierzbna sprzeciwia się takiemu rozwiązaniu. Woli ogródki, ale otwarte mówi Aleksandra Andrzejewska.

Jakie decyzje zapadną? Czy ogród pozostanie obecnej formie, czy może bardziej bądź mniej otwartej? W jakiej formule to się odbędzie: czy zaważą procesy oddolne czy odgórne? Jak potoczy się dialog pomiędzy miastem a działkowcami oraz zarządem i mieszkańcami? Zobaczymy.

 

Linki i bibliografia

 

Informacja o powstającym projekcie planu miejscowego: http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,22442161,przy-odynca-park-zamiast-ogrodkow-dzialkowych-projekt-ociera.html

O konsultacjach dotyczących MPZP http://konsultacje.um.warszawa.pl/content/projekt-planu-miejscowego-dla-wierzbna-rejon-ul-joliot-curie

Projekt planu – rysunek  https://bip.warszawa.pl/NR/rdonlyres/2B1BD124-7A3B-46A6-88C9-7C51B0DD3C9E/1293450/mpzp_joliot_projekt_planu_rysunek_1000.pdf

https://imokotow.pl/artykul/rozwiewamy-mit-ogrodki/273595 (03.12.2017)

http://www.rod-obroncow-pokoju.cba.pl/historia.html (03.12.2017)

http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,22510967,chodzcie-do-nas-sadzic.html (03.12.2017)

http://culture.pl/pl/artykul/nie-ma-jak-dzialka-czyli-narodowe-hobby-polakow

http://dzielodzialka.eu (03.12.2017)

https://www.facebook.com/notes/rod-im-obrońców-pokoju/dlaczego-bronić-rod/1900193520246677/ (03.12.2017)

http://pzd.pl/uploads/1aga/netczuk/Bibliografia%20polskiego%20ruchu%20działkowego11_Artykuł.pdf (03.12.2017)

Regulamin PZD http://pzd.pl/regulamin.html (03.12.2017)

Szczęsny M., Projekt przekształcenia Rodzinnego Ogrodu Działkowego przy Kanale Gocławskim w Warszawie, praca magisterska, Warszawa 2012

Proczek K.: Sposób zaradzenia nędzy bez dawania jałmużny, w: Polski Łan. Tygodnik dla kobiet poświęcony pracy społecznej oraz szerzeniu kultury narodowej, nr 11, s. 96—98, nr 12, s. 107— 108, nr 13, s. 117— 11

Gawryszewska B.J., Ogrody Warszawy i tożsamość miejsc, w: Miejskie gry w zielone. Materiały z sesji naukowej Zieleń miejska (w Warszawie). Inspiracje, analizy, paralele, Uniwersytet Warszawski, Warszawa, 9 maja 2012, s. 4-5 – http://ikp.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2014/08/Zielona-wk%C5%82adka-do-Lampy-PDF.pdf

Małgorzata Widaj

Anna Wilczyńska