Wspólny Ogród przy Służewskim Domu Kultury

W skrócie

 

  • opiekun:
grupa nieformalna

administratorem terenu jest Służewski Dom Kultury

  • charakter:
społecznościowy, edukacyjny
  • adres:
ul. Bacha 15, teren Służewskiego Domu Kultury
  • dostępność:
spotkania odbywają się w sezonie letnim w poniedziałki i czwartki w godzinach 18.00–20.00
  • strona internetowa:
www.fb.com/wspolnygrodsdk
  • kontakt:
email: wspolnyogrodsdk@gmail.com lub przez stronę na Facebooku

Jeden z pierwszych ogrodów społecznościowych w Warszawie zajmuje zaledwie 40 mprzy Służewskim Domu Kultury. Sąsiaduje z placem zabaw i dużym osiedlem mieszkaniowym oraz parkiem Dolinka Służewiecka. Powstał z myślą o uprawie warzyw, owoców i ziół w mieście i przybliżaniu tajników ogrodnictwa ekologicznego mieszkańcom Mokotowa.  Około 10 stałych ogrodników tworzy trzon społeczności, zagląda tu jednak znacznie więcej osób.  Jeszcze więcej zainteresowanych śledzi wydarzenia ogrodowe. Ogród jest otwarty dla wszystkich, chętni do pracy mogą przyłączyć się, przychodząc w poniedziałki i czwartki w godzinach 18:00 – 20:00. W tym roku Ogród został doceniony przez Miasto Stołeczne Warszawa oraz Towarzystwo Przyjaciół Warszawy. Otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie Warszawa w kwiatach i zieleni (kategoria: Instytucja).

Początki ogrodu

 

Pomysł na ogród społecznościowy powstał z potrzeby przekształcenia inicjatywy Jadalnia Warszawa w coś stałego i trwałego. Jadalnia Warszawa, kolektyw założony przez  Paulinę Jeziorek i Jodie Baltazar zajmował się mapowaniem roślin jadalnych w Warszawie i sprawdzał stan zielonych obszarów miasta. W 2013 roku inicjatorki uznały, że stałe miejsce, w którym można zarówno hodować rośliny, jak i budować społeczność ogrodników jest ważne i potrzebne w mieście.

W tym samym czasie trwała budowa nowej siedziby Służewskiego Domu Kultury, który – pod przewodnictwem Pani Dyrektor Ewy Willmann – obrał nowy kierunek rozwoju: łączenia kultury z naturą i mówienia o przyrodzie i ekologii w mieście. Dom Kultury przeznaczył teren pod ogród i wsparł działania ogrodowe finansowo.

Jesienią 2013 roku ogłoszono pierwsze spotkanie Wspólnego Ogrodu, na którym inicjatorki zaprosiły mieszkańców Mokotowa do wspólnego planowania ogrodu.

Tej samej jesieni pierwsi ochotnicy i inicjatorki przekopali teren i przygotowali glebę, nawożąc ją obornikiem podarowanym przez pobliską stadninę. Już wiosną 2014 roku ruszył pierwszy sezon w ogrodzie. Ogród mieści się w niewielkiej przestrzeni ogrodzonej płotem, tuż przy placu zabaw – Wspólny Ogród jest otwarty dla wszystkich. W 2016 roku stworzono nowy teren uprawny, w  przestrzeni nieogrodzonej postawiono 8 ogromnych begów: wielkie worki z ziemią uprawną.

Jak wygląda ogród

 

W ogrodzie przy placu zabaw są rzędy podniesionych grządek, w każdej rosną inne warzywa i owoce, albo rośliny się przeplatają. Niektórzy ogrodnicy od kilku już sezonów specjalizują się: zajmują się przede wszystkim jednym warzywem, albo działem warzyw lub ziół. Ogrodnicy mają pełną dowolność w planowaniu swojego działu, w tym roku wśród ziół rozmarynów, lubczyków i tymianków rosła również szałwia srebrna i heliotrop. Na grządkach rosną sałaty, rukola, roszponka, rzodkiewki, cukinie, wielkie dynie. Z egzotycznych warzyw ogród chwali się kukurydzą amerykańską, melonami, arbuzami i okrą, blitwą i musztardowcem.

Służewski Dom Kultury ma rozbudowany program edukacji przyrodniczej. Jest domem trzech kóz, które blisko ogrodu mają swoją oborę. Pierwszy kozy zamieszkały przy SDK już w 1993 roku, podczas warsztatów dla szkół dzieci przechodzą z ogrodu do kóz i na koniec ule z Pszczelarium.

Pszczelarium ma trzy ule pszczół miodnych w SDK. W okolicy jest wyjątkowo dużo pożywienia dla zapylaczy, wzdłuż kanałku rośnie dużo lip. W lipcu pszczoły zbierają nektar niemal czysto lipowy. W Dolince rośnie mnóstwo koniczyny, która kwitnie od lipca aż do końca września. Dlatego Pszczelarium apeluje by trawniki kwietne ścinać rzadziej – wystarczy 2-3 razy w roku. Przed wycinką sprawdzić prognozę pogody, czy w następnych tygodniach będą upały a zatem susza. Przy wycince najlepiej zostawić pasy niewycięte dla zapylaczy, a trawy i kwiaty kosić nie tuż przy ziemi, ale na 8-10 centymetrach.

Skąd finansowanie

 

Ogród powstał dzięki wsparciu Domu Kultury i jest utrzymywany przede wszystkim z jego budżetu lub dodatkowo z grantów, dzięki czemu nie musi zbierać składek członkowskich od ogrodników i ma stabilność finansową. Również dzięki temu, ogród jest miejscem częściowego zatrudnienia dla jednej z inicjatorek. Budżet ogrodu różni się z roku na rok, w zależności od ilości imprez i planów budowlanych.

Dodatkowo ogrodnicy otrzymali mini-granty na konkretne działania z programu Funduszu Inicjatyw Obywatelskich Mazowsze Lokalne. W 2015 roku w ramach projektu rozszerzyli ogród o duże worki ogrodowe (begi), kupili również narzędzia i nasiona. W 2016 roku, również dzięki programowi, zbudowali gliniany piec chlebowy.  

Jak tworzyła się społeczność

 

Inicjatorki i pierwsi ogrodnicy przyciągali kolejnych chętnych stałą obecnością w ogrodzie. W sezonie w poniedziałki i czwartki w godzinach 18:00–20:00 zawsze ktoś jest w ogrodzie, z czasem wokół tych stałych godzin wykształciła się stała grupa ogrodników, osoby z różnych zawodów, w różnym wieku.

Ogród znajduje się w zasięgu lokalnych ścieżek – przy placu zabaw, parku i osiedlu – na przecięciu się różnych sąsiedzkich szlaków i interesów. Dzięki temu w ogrodzie spotykają się pokolenia – są ogrodnicy w starszym wieku i dzieci z placu zabaw, które podejmują się drobnych zadań.

Niektórzy Ogrodnicy pracują w ogrodzie od lat, od początku, inni przychodzą i odchodzą.

Większość osób przychodzi bez ideologii, dla relaksu. Sporo osób przychodzi w okresie bezrobocia, gdy szukają pracy.

Gości przyciągają imprezy w ogrodzie – organizowane na zasadzie imprezy koszyczkowej – taka formuła zwiększa zaangażowanie uczestników. Inicjatorki starają się organizować takie wydarzenia raz na miesiąc w sezonie letnim, rocznie odbywa się w sumie około 5 do 6 imprez. Wspólne, otwarte spotkania przyciągają sąsiadów do ogrodu, ale jednocześnie są ogromnym wysiłkiem dla organizatorów.

Od 2014 roku wczesną wiosną inicjatorki organizują spotkanie, które ma na celu zaproszenie kolejnych osób do włączenia się w działania ogrodu i przyciąganie kolejnych stałych ogrodników. Kończą się one różnie – większym albo mniejszym sukcesem.

Ogrodnicy zajmują się ogrodem i wspólnie planują sezon. Praca w ogrodzie jest rozdzielana w zależności od tego, co jest do zrobienia. Nie ma wyraźnego podziału obowiązków, tak jak nie ma sformalizowanego podziału plonów.

Grupa ma jednak wyraźnego lidera w postaci inicjatorki ogrodu, Pauliny Jeziorek. Paulina jest osobą zarządzającą pracami w ogrodzie, na spotkaniach z ogrodnikami animuje rozmowy, a także podejmuje decyzje, gdy zajdzie taka potrzeba. Ustala współpracę z SDK, przygotowuje plan miesięczny, organizuje spotkania dla ogrodników, wymyśla imprezy kulturalne i ekologiczne.

W tym roku Paulina przekazała część swoich obowiązków – działalność edukacyjną, czyli oprowadzenie szkół po Wspólnym Ogrodzie i warsztaty ogrodnicze dla szkół – jednej z stałych ogrodniczek,  Monice Laren-Pogorzelskiej.

Ogród był inspiracją do pracy licencjackiej jednej z ogrodniczek, Elżbiety Czerwińskiej. Praca pod tytułem Społeczność się buduje w czasie, tak samo jak rośliny rosną w czasie. Fenomen społecznego ogrodnictwa miejskiego na przykładzie etnografii Wspólnego Ogrodu przy Służewskim Domu Kultury w Warszawie powstała w ramach laboratorium badawczego prowadzone przez dr Weronikę Plińską pt. Infrastruktura miejska Warszawy: obrazy, materialności, przestrzenie. Autorka udostępnia pracę zainteresowanym, kontakt przekazuje Bujna Warszawa.

Jakie organizują wydarzenia

 

Wydarzenia ogrodnicze 

Sezon rozpoczyna się od planowania ogrodu – Wspólny Ogród zaprasza wszystkich chętnych na Wspólny Ogród – zaczynamy! czyli planowanie grządek, nasadzeń i pracy. Wielki Dzień Sadzenia odbywa się w maju. Późną jesienią organizowane jest Usypianie ogrodu, czyli wspólne sprzątanie i zabezpieczenie ogrodu na zimę.

 

Imprezy koszyczkowe

 Inicjatorki ogrodu szybko odkryły, że imprezy otwarte przyciągają ogrodników, sąsiadów, dzieci i rodziców do ogrodu. Impreza koszyczkowa charakteryzuje się tym, że każdy przynosi swój koszyczek na wspólny stół, więc każdy czuje się gospodarzem. Przykładowe imprezy organizowane w ogrodzie to Piknik w Dolince i Romantic Dynia Party.

 

Zajęcia edukacyjne dla szkół

od 2014 roku w ogrodzie organizowane są zajęcia przyrodnicze dla okolicznych szkół. Zajęcia odbywają się na zamówienie szkół lub klas, w jeden wyznaczony dzień tygodnia, obecnie są to czwartki.  

Warsztaty dla dorosłych

Ogród prowadzi otwarte warsztaty dla osób zainteresowanych ogrodnictwem i dzikimi roślinami leczniczymi i jadalnymi. Warsztaty są często organizowane w zależności od potrzeb ogrodu, albo przy okazji działań w ogrodzie. Warsztaty Praktyczny warsztat kompostowania i Kompostowanie na gorąco zorganizowano przy okazji przebudowy ogrodowego kompostownika. Warsztaty Pieczenie, pieczenie, Chleby wypiekaj i Lekcja pieczenia zorganizowano gdy powstał piec chlebowy.

 

Lato w mieście 

Dom kultury w współpracy z miastem prowadzi zajęcia dla dzieci w ramach lata w mieście. W ogrodzie odbywają się wspólne gry i zabawy na przykład identyfikacja roślin, przygotowywanie tabliczek dla roślin i prace ogrodnicze.

 

Zajęcia zimowe

Zimą, gdy ogród śpi, zajęcia przyrodnicze odbywają się w domu kultury. Zimą 2015/2016 ogrodnicy haftowali mapę dzikich roślin jadalnych rosnących w Warszawie, zebranych podczas spacerów z cyklu Jadalnia Warszawa. Wernisaż odsłaniający wspólny haft odbył się w marcu 2017.  Zimowy cykl wykładów Ogrody społecznościowe świata odbył się w latach 2015–2017. Na zajęciach prowadzonych przez Paulinę Jeziorek uczestnicy poznawali ogrody różnych miast i krajów.

Plany na przyszłość

 

Ogród działa już 4 lata. Wydaje się, że nadszedł moment na większe sformalizowanie podziału obowiązków i podziału plonów oraz na przekazanie niektórych obowiązków lidera stałym ogrodnikom.

Izabella Mier