Kapitał początkowy w ZUS odtwarza wartość praw emerytalnych wypracowanych przed 1 stycznia 1999 roku. Dla ubezpieczonych, których przebieg ubezpieczenia obejmuje przerwy związane z opieką nad dziećmi sprzed tej daty, sposób ujęcia tych okresów w kapitale może znacząco wpłynąć na wysokość przyszłej albo już przyznanej emerytury. ZUS może przeliczyć kapitał początkowy na wniosek lub po przedstawieniu nowych dokumentów, które wcześniej nie były dostępne.
Jak ZUS liczy okresy opieki sprzed 1999 roku?
Przy ustalaniu kapitału początkowego okresy sprawowania opieki nad dzieckiem przed reformą z 1999 r. traktowane są według szczególnych zasad. ZUS może stosować wskaźnik 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok takich okresów, zamiast niższego wskaźnika stosowanego do części innych okresów nieskładkowych. Przepisy przewidują limit: do 3 lata na każde dziecko, a łącznie nie więcej niż 6 lat. Okresy związane z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego są traktowane jako okresy składkowe i podlegają innym regułom.
Jak udokumentować brakujące lata i jakie wnioski złożyć?
Do ustalenia lub ponownego ustalenia kapitału początkowego konieczne są dokumenty potwierdzające przebieg zatrudnienia i okresy opieki. Wśród przydatnych dowodów wymienia się: odpisy aktów urodzenia dzieci, świadectwa pracy, dawne legitymacje ubezpieczeniowe, stary dowód osobisty z wpisami, legitymacje związkowe, książeczki wojskowe oraz zaświadczenia z archiwów zakładów pracy. ZUS akceptuje oryginały lub urzędowo poświadczone odpisy tych dokumentów.
Osoba, która nie ma jeszcze ustalonego kapitału, składa formularz EKP (wniosek o kapitał początkowy). Gdy kapitał został już ustalony, a pojawiły się nowe dowody, możliwe jest wnioskowanie o ponowne ustalenie kapitału oraz o ponowne obliczenie świadczenia - w praktyce stosuje się formularze przeznaczone do korekty kapitału i do przeliczenia emerytury. ZUS umożliwia wprowadzenie nowych dowodów w dowolnym momencie, ale od wydanej decyzji o kapitale przysługuje 30 dni na jej zaskarżenie do sądu.
Co można zyskać i jakie są ograniczenia?
Dopisanie wcześniej nieuwzględnionych okresów opieki może podnieść kapitał początkowy, a to z kolei może zwiększyć miesięczne świadczenie po ponownym przeliczeniu emerytury. Skala korzyści jest indywidualna i zależy od długości okresów, podstawy wymiaru przyznanej dla tych lat oraz całego przebiegu ubezpieczenia. ZUS nie wypłaci wyrównania zstecznego za okresy, w których emerytura była już wypłacana w niższej wysokości; wyższa kwota zaczyna być wypłacana od miesiąca, w którym złożono wniosek z nowymi dokumentami.
ZUS może rozpocząć wypłacanie wyższej emerytury od miesiąca złożenia wniosku o ponowne obliczenie świadczenia przy dołączeniu nowych dowodów.
