Pałac Na Wyspie to klasycystyczny budynek w zespole Łazienek Królewskich w Warszawie. Znajduje się na sztucznej wyspie otoczonej stawem i połączony z lądem dwoma mostami zwieńczonymi kolumnami. Przy południowym brzegu stawu leży Amfiteatr, a przed przebudową pałacu w 1767 roku utworzono ogród francuski.
Jak powstał i kto go przebudował?
Pierwotnie stał tu barokowy pawilon Łaźni, zwany Hippokrene, wzniesiony w latach 1683–1689 według projektu Tylmana z Gameren dla marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Pawilon miał bogato zdobioną łazienkę i kilka pokojów.
W latach 1772–1793 pawilon przebudowano i rozbudowano w stylu klasycystycznym dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Projekt przebudowy przygotowali Dominik Merlini i Jan Christian Kamsetzer. Dekoracje malarskie i rzeźbiarskie wykonały m.in. prace Marcello Bacciarellego i Jana Bogumiła Plerscha.
Jaką rolę pełnił pałac za panowania Stanisława Augusta?
Od 1775 pałac pełnił funkcję letniej rezydencji króla. Od 1784 w sali jadalnej, która wcześniej była sypialnią, organizowano przez władcę obiady czwartkowe. Większe przyjęcia i bale odbywały się w sali balowej. Na piętrze urządzono apartamenty królewskie z gabinetem, biblioteką, garderobą i sypialnią; znalazły tam też miejsce mieszkania kamerdynera i bibliotekarza oraz kwatera osobistego strażnika monarchy.
Co stało się z pałacem w XIX i XX wieku?
Po śmierci Stanisława Augusta pałac przeszedł w posiadanie kolejnych właścicieli, w tym księcia Józefa Poniatowskiego i jego siostry Marii Teresy Poniatowskiej. W 1817 pałac wraz z Łazienkami sprzedano carowi Aleksandrowi I za kwotę 1 mln 80 tys. zł. W 1846 zachodni pawilon przebudowano i utworzono w nim cerkiew św. Aleksandra Newskiego według projektu Andrzeja Gołońskiego.
W okresie międzywojennym pałac, razem z parkiem, należał do Państwowych Zbiorów Sztuki.
Jakie szkody wyrządziła II wojna światowa i jak przebiegała odbudowa?
We wrześniu 1939 roku znajdujące się w pałacu dzieła sztuki przewieziono do gmachu Muzeum Narodowego. Jesienią 1944 Niemcy wywieźli wyposażenie do III Rzeszy, potem oblali wnętrza benzyną i podpalili. W pożarze zniszczeniu uległy najstarsze pomieszczenia z XVII wieku — pokój kąpielowy wyłożony holenderskimi płytkami ceramicznymi — oraz Sala Salomona z malowidłami Marcello Bacciarellego. W ścianach nawiercono około 1000 otworów pod dynamit, lecz budynku nie wysadzono.
Odbudowę prowadzono po wojnie pod kierunkiem architekta Jana Dąbrowskiego i zakończono w 1965. Pierwszy etap zakończono w maju 1960 i udostępniono sale parteru; sale na piętrze otwarto w lipcu 1965. Nie odtworzono wszystkich zniszczonych malowideł, m.in. plafonu Jana Bogumiła Plerscha przedstawiającego Dianę i Akteona oraz malowideł Bacciarellego w Sali Salomona. W lutym 1960 kustoszem pałacu został Marek Kwiatkowski. Pałac działał jako oddział Muzeum Narodowego, a od 1995 funkcjonuje jako samodzielna instytucja.
W latach 2012–2015 przeprowadzono prace renowacyjne; m.in. wzmocniono zapadające się tarasy nad stawem przez wbicie 150 dębowych pali usztywnionych żelbetową opaską, położono nowe blaszane pokrycie dachu, wymieniono instalacje i poddano konserwacji rzeźby na attykach. W Sali Balowej odsłonięto XVII-wieczne malowidła Jana Bogumiła Plerscha.
Jakie pomieszczenia mieszczą się w pałacu?
W pałacu występuje kilka reprezentacyjnych i użytkowych pomieszczeń, wśród których wymienia się między innymi:
- Gabinet Portretowy
- Galeria Obrazów
- Kaplica
- Pokój Bachusa
- Pokój kąpielowy
- Przedsionek
- Przedpokój
- Rotunda
- Sala Balowa
- Sala Jadalna
- Sala Salomona
Informacje praktyczne
- Adres: Agrykola 1, 00-460 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 12:00–16:00, wt–śr 10:00–17:00, cz–pt 10:00–18:00, sob 12:00–20:00
- Telefon: +48504243783
- Strona internetowa: lazienki-krolewskie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (22 167 opinii)
