W razie śmierci osoby ubezpieczonej środki zapisane na jej subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych podlegają szczególnym regułom podziału i mogą zostać wypłacone uprawnionym osobom. Przepisy rozróżniają sytuacje, gdy zmarły pozostawał w związku małżeńskim ze wspólnością majątkową, gdy wskazał konkretne osoby uposażone oraz gdy był członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
Kto może otrzymać środki?
Jeżeli zmarły wskazał osoby uprawnione do dysponowania środkami, pieniądze trafiają do tych osób. Wskazani nie muszą być członkami rodziny. Zmarły może również określić udziały, w jakich poszczególne osoby mają otrzymać środki. Jeśli udziały nie zostały określone, środki przypadają wskazanym osobom w równych częściach.
Gdy zmarły pozostawał w związku małżeńskim i istniała wspólność majątkowa, połowa środków zgromadzonych w okresie trwania tej wspólności przechodzi na subkonto i rachunek OFE współmałżonka. Pozostała część dzielona jest między osoby wskazane przez zmarłego lub wchodzi do spadku, jeżeli nikogo nie wskazano. Jeśli zmarły nie był w związku małżeńskim, całość środków przypada wskazanym osobom lub spadkobiercom.
Co z osobami, które miały przyznaną emeryturę docelową?
Osoby, które ukończyły 65 lat i miały przyznaną emeryturę docelową, zasadniczo nie przekazują środków z subkonta w drodze dziedziczenia. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy od wypłaty pierwszej emerytury docelowej minęło mniej niż 3 lata. Wówczas uposażeni mogą otrzymać jednorazowe świadczenie pieniężne określane jako wypłata gwarantowana. Po upływie tego okresu prawo do takiej wypłaty zazwyczaj wygasa.
Jak przebiega procedura podziału i gdzie składać wnioski?
Jeżeli zmarły był członkiem OFE, to fundusz rozpoczyna podział swoich środków. OFE ma obowiązek poinformować ZUS o dokonanym podziale i o osobach uprawnionych wraz z udziałami w ciągu 14 dni. Po otrzymaniu tej informacji ZUS proporcjonalnie dzieli środki znajdujące się na subkoncie i ma na to trzy miesiące.
Gdy zmarły nie był członkiem OFE lub członkostwo zostało wykreślone, podział środków odbywa się bezpośrednio w ZUS na wniosek osoby uprawnionej. ZUS wskazuje formularz USS — "Wniosek o transfer/wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej". W zależności od sytuacji konieczne może być przedstawienie dokumentów potwierdzających tożsamość, stosunki majątkowe między małżonkami lub dokumentów potwierdzających nabycie spadku. W przypadku niezrealizowanych świadczeń po zmarłym (np. emerytura, która nie została wypłacona przed śmiercią) stosuje się odrębny formularz ENS.
Praktyczne implikacje dla rodziny zmarłego
Brak wskazanych osób nie oznacza automatycznie, że środki pozostaną w ZUS. W takiej sytuacji odpowiednia część subkonta wchodzi do masy spadkowej i jej wypłata wymaga wykazania prawa do spadku, np. prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia. Przy członkostwie w OFE istotne jest ustalenie, do którego funduszu należał zmarły, ponieważ to fundusz rozpoczyna procedurę podziału.
ZUS oraz fundusze wymagają dokumentów potwierdzających uprawnienia i okoliczności prawne – ich zakres zależy od formy wniosku i sytuacji rodzinnej zmarłego. Ostateczny termin i sposób wypłaty zależą od tego, czy procedurę rozpoczyna OFE, czy ZUS.
ZUS ma trzy miesiące na przeprowadzenie podziału środków po otrzymaniu informacji od OFE. To ostatni konkretny termin opisany w przepisach dotyczących podziału środków.
