W Polsce instytucje finansowe mają obowiązek monitorować transakcje i analizować ryzyko związane z klientami w ramach przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W praktyce oznacza to, że bank może poprosić o dodatkowe wyjaśnienia lub dokumenty, a w określonych przypadkach wstrzymać pojedynczą transakcję, zablokować określoną kwotę na rachunku lub ograniczyć dostęp do środków.
Kiedy bank może żądać dokumentów?
Instytucja finansowa może zwrócić się o wyjaśnienia, gdy operacja odbiega od dotychczasowego profilu klienta. Do sygnałów uruchamiających kontrolę należą: nietypowo wysoki wpływ na konto, nagły transfer za granicę lub seria przelewów o niejasnym celu. Bank może poprosić o dokumenty potwierdzające źródło środków — na przykład umowę sprzedaży nieruchomości, dokumenty spadkowe, fakturę lub umowę dotyczącą prowadzonej działalności gospodarczej — oraz o opis celu transakcji.
Jak długo może trwać blokada rachunku?
Różne mechanizmy prawne dają odmienne terminy. Na podstawie art. 106a Prawa bankowego bank może samodzielnie zablokować podejrzane środki na okres maksymalnie 72 godziny. W procedurze AML instytucja obowiązana zawiadamia Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, po czym obowiązuje okres wstrzymania określony przepisami — praktyczne terminy to do 24 godzin oraz, gdy GIIF zażąda dalszych działań, do 96 godzin. Po zawiadomieniu prokurator może z kolei zastosować blokadę rachunku na czas oznaczony do 6 miesięcy i potem przedłużyć ją o kolejny okres nie przekraczający 6 miesięcy.
Co oznacza praktycznie żądanie banku i jak się zachować?
Żądanie wyjaśnień nie musi oznaczać podejrzenia popełnienia przestępstwa. Często chodzi o potwierdzenie legalnego pochodzenia środków. Klient powinien ustalić, kto nałożył ograniczenie i jaką podstawę prawną powołuje bank. W większości przypadków wystarczy przesłać dokumenty potwierdzające transakcję i cel przelewu. Należy też zweryfikować, czy kontakt rzeczywiście pochodzi od banku i unikać reagowania na podejrzane linki lub prośby o podanie danych logowania.
Czy wysoka kwota oznacza automatycznie blokadę?
Sama wysokość salda nie przesądza o blokadzie. Próg równowartości 15 tys. euro występuje w obowiązku raportowania operacji ponadprogowych do GIIF, ale system AML bierze pod uwagę także okoliczności transakcji i ich powiązania. Celowe dzielenie płatności, żeby uniknąć progu, może zostać ocenione negatywnie i spowodować dodatkowe zgłoszenie.
W 2025 roku Generalny Inspektor Informacji Finansowej zgłosił 1170 przypadków blokad rachunków, a łączna wartość środków objętych tymi ograniczeniami wyniosła około 266,58 mln zł.
