Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 765) oraz ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r. tworzą ramy prawne dla ewakuacji. Dotyczą one planowania przemieszczania ludności, wskazywania miejsc przyjęcia oraz zabezpieczenia mienia. Regulacje odnoszą się do działań władz centralnych, wojewodów, samorządów oraz placówek takich jak szkoły.
Co przewiduje nowe rozporządzenie?
Paragraf 17 rozporządzenia nakazuje planowanie i prowadzenie ewakuacji tak, aby zapewnić — w miarę możliwości — ewakuację dzieci w pierwszej kolejności. Do grup priorytetowych ustawodawca zaliczył też kobiety w ciąży, osoby przebywające w placówkach całodobowej opieki oraz osoby z niepełnosprawnościami. Przepisy wymagają informowania ludności o zarządzonej ewakuacji, miejscach koncentracji, dostępnych środkach transportu i kierunkach przemieszczania.
Regulacja nakłada obowiązek prowadzenia ewidencji osób przewożonych środkami transportu oraz ponownej rejestracji w miejscach przyjęcia. Dokumenty planistyczne mają uwzględniać liczbę osób przewidzianych do przemieszczania, zasoby transportowe, miejsca zakwaterowania oraz sposób zabezpieczenia operacji.
Gdzie trafią uczniowie podczas ewakuacji?
Przepisy nie wyznaczają jednego, stałego typu obiektu dla wszystkich przypadków. Plany wojewódzkie i gminne wskazują punkty zbiórki, punkty załadunku, środki transportu oraz miejsca przyjęcia ewakuowanych — mogą to być szkoły, hale sportowe lub inne obiekty wskazane przez organizatorów. Miejsce doraźnego schronienia (MDS) to odrębna kategoria obiektu i musi spełniać określone wymogi techniczne.
Rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. określa wymagania dla MDS, w tym odległość lokalizacji i minimalne zdolności schronienia. Miejsca przyjęcia muszą zapewniać zadaszenie, nocleg, wodę i wyżywienie, zaplecze sanitarno-medyczne oraz łączność i oznakowanie. W praktyce miejsce docelowe zależy od rodzaju zagrożenia, dostępnych dróg i decyzji wojewody.
Jak współpracują szkoła i służby podczas ewakuacji?
Dyrektor szkoły ma ustawowy obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa uczniom podczas zajęć organizowanych przez placówkę — wynika to z art. 68 ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego. Podczas zarządzonej ewakuacji odpowiedzialność szkoły nie zanika, nawet gdy uczniowie opuszczą teren placówki.
Szkoła może prowadzić ewakuację razem z nauczycielami i personelem, a następnie wykorzystać transport do przewiezienia dzieci do wyznaczonych punktów przyjęcia. W związku z tym komunikaty wydawane przez służby i placówkę określają, czy uczniowie pozostają w szkole, zostali przeniesieni do innego bezpiecznego obiektu, czy transportowani są do punktu przyjęcia. W rozporządzeniu przewidziano również zapewnienie — w miarę możliwości — wspólnego transportu rodzin.
Czego to oznacza dla rodziców i samorządów?
Regulacje zabraniają tworzenia jednej, ogólnopolskiej procedury obowiązującej jednakowo wszystkie sytuacje. Gminy i powiaty opracowują wkłady do planów wojewódzkich, a Szef Obrony Cywilnej Kraju wyznacza obszary przeznaczone do przyjęcia ewakuowanych i współpracuje z wojewodami. W praktyce oznacza to, że wskazania dotyczące punktów odbioru dzieci, kierunków przemieszczania i dostępnego transportu mogą być przekazywane dopiero podczas akcji.
Najwyższa Izba Kontroli wskazała braki w praktycznym przygotowaniu obiektów publicznych do ewakuacji — w skontrolowanych obiektach ćwiczenia prowadzone były w niewielu przypadkach. NIK postuluje, aby obowiązek ćwiczeń zależał od maksymalnej pojemności obiektu, a nie od liczby zatrudnionych osób.
Za przygotowanie miejsc przyjęcia odpowiadają gminy i powiaty wskazane przez wojewodów, a Szef Obrony Cywilnej Kraju ustala obszary przyjęcia i kierunki ewakuacji.
