| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Jan Chrzciciel Albertrandi |
| Urodzenie | 7 grudnia 1731, Warszawa |
| Śmierć | 10 sierpnia 1808, Warszawa |
| Role i stanowiska | |
| Stan duchowny | jezuita (do 1771), ksiądz świecki |
| Funkcje kościelne | biskup pomocniczy poznański 1796–1798; biskup pomocniczy warszawski 1798–1808; dziekan płocki; wikariusz generalny archidiakonatu warszawskiego 1796–1797 |
| Inne | historyk, tłumacz, poeta, publicysta, bibliotekarz, cenzor |
| Dodatkowe informacje | |
| Pseudonimy | Antykiewicz; Jeden z tegoż Towarzystwa; Nieukolubski i inne |
| Odznaczenia | nobilitacja i indygenat (1776) |
Jan Chrzciciel Albertrandi był duchownym i uczonym związanym z oświeceniowymi kręgami Warszawy. W ciągu życia łączył pracę duszpasterską z działalnością wydawniczą, biblioteczną i badawczą.
Jak wyglądały początki życia i formacja?
Pochodził z rodziny malarza Franciszka i Marii Antoniny Czechowicz. W młodości kształcił się u jezuitów, którzy dostrzegli jego zdolności i skierowali go do pracy w zakonie. W wieku 19 lat został nauczycielem w kolegiach jezuickich; uczył w Płońsku, Płocku, Nieświeżu i Wilnie.
W 1764 prymas Władysław Aleksander Łubieński powierzył mu wychowanie Feliksa Łubieńskiego. Przez pewien czas pełnił obowiązki guwernanta. W 1767, przebywając we Włoszech w czasie nagonki na zakon, wystąpił z Towarzystwa Jezusowego i został księdzem świeckim; do kraju powrócił w 1773.
Jak rozwijała się jego kariera kościelna?
W 1779 został prepozytem kapituły kolegiackiej św. Jana Chrzciciela w Warszawie, a w 1786 otrzymał kanonikę gnieźnieńską fundi Wiewiec. W latach 1796–1797 pełnił funkcję wikariusza generalnego w archidiakonacie warszawskim. 18 grudnia 1795 papież Pius VI mianował go biskupem pomocniczym tytularnym Zenopolis; sakrę przyjął 26 stycznia 1796.
W 1796 został mianowany biskupem pomocniczym diecezji poznańskiej, a od 1799 pełnił urząd sufragana warszawskiego. Był też dziekanem płockim. Po upadku powstania kościuszkowskiego wygłaszał na mszach żałobnych kazania, które atakowały patriotów; nuncjusz Laurentius Litta obiecywał uczestnikom tych nabożeństw odpust zupełny. Po insurekcji został mianowany głównym cenzorem przez rosyjskiego komendanta Warszawy, gen. Friedricha von Buxhoevedena.
Jaką działalność naukową i wydawniczą prowadził?
Był aktywny w życiu kulturalnym i naukowym. W 1765 współzakładał „Monitor”, a w latach 1769–1777 redagował „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”. Pracował w Bibliotece Załuskich i pełnił funkcję bibliotekarza królewskiego.
Stworzył tzw. Tek Albertrandiego — wypisy ze źródeł do historii Polski z archiwów Watykanu, Neapolu i Szwecji. Tłumaczył i opracowywał liczne prace; do jego przekładów należą m.in. wydania Dzieł Defoe'a i innych autorów. Zajmował się też numizmatyką i sporządzał katalogi biblioteczne i medalowe.
Jaką rolę odgrywał w środowisku naukowym?
Uczestniczył w pracach Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych w latach 1775–1777. Był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Nauk; w roku 1800 ponownie współtworzył to towarzystwo i pełnił funkcję prezesa w latach 1800–1808. W działalności towarzystwa wygłaszał mowy i odczyty, które drukowano w Rocznikach Towarzystwa.
Jako wikariusz generalny i wizytator szkół warszawskich bronił seminariów duchownych przed ingerencją władz pruskich. Zmarł w 1808 i zgodnie z życzeniem pochowano go w katakumbach na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, bez żadnego napisu.
