Zmiana przepisów, która zaczęła obowiązywać 2 stycznia 2026, podniosła górne granice kar za naruszenia związane z bezpieczeństwem pożarowym. Równocześnie przepisy o gospodarce odpadami nadal traktują liście, trawę i gałęzie jako bioodpady objęte selektywną zbiórką. Artykuły prawa karnego i ustawy o odpadach tworzą więc dwie odrębne podstawy odpowiedzialności za spalanie pozostałości roślinnych.
Jakie kary obowiązują od początku 2026 roku?
Nowelizacja Kodeksu wykroczeń zwiększyła możliwość nałożenia mandatu na miejscu do 5 000 zł, a gdy jednym zachowaniem popełnione jest kilka wykroczeń — do 6 000 zł. W postępowaniu sądowym górna granica grzywny za wykroczenia przeciwpożarowe została podniesiona do 30 tys. zł. Z kolei za termiczne przekształcanie odpadów poza instalacjami — czyli za spalanie bioodpadów jako odpadów — ustawa o odpadach przewiduje sankcje mniejsze niż za wykroczenia przeciwpożarowe: mandat administracyjny zwykle do 500 zł i w postępowaniu sądowym grzywnę do 5 000 zł.
Czy każde ognisko z liśćmi oznacza najwyższą karę?
Nie. Wyrok sądu lub wymiar mandatu zależy od kwalifikacji czynu i okoliczności zdarzenia. Istotne są m.in. zamiar i cel rozpalania ognia, to czy do ognia wrzucono odpady podlegające selektywnej zbiórce, oraz czy zachodziło realne zagrożenie rozprzestrzenienia się pożaru. Małe ognisko rekreacyjne z użyciem suchego drewna będzie ocenione inaczej niż palenie sterty liści blisko zabudowań, lasu lub w warunkach silnego wiatru i suszy.
Kiedy ognisko jest dozwolone, a kiedy zabronione?
Przepisy nie wprowadzają całkowitego zakazu ognisk rekreacyjnych na prywatnych posesjach. Ognisko rekreacyjne może być dopuszczalne, jeżeli nie służy pozbywaniu się odpadów i spełnione są wymogi bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Rozporządzenie MSWiA oraz przepisy leśne ograniczają rozpalanie ognia blisko materiałów łatwopalnych i w odległości do 100 metrów od lasu. Dodatkowe ograniczenia wynikają z uchwał gminnych i regulaminów Rodzinnych Ogrodów Działkowych, na których spalanie pozostałości roślinnych jest zwykle zakazane bez wyjątków.
Jakie praktyczne zasady bezpieczeństwa obowiązują przy ognisku?
Miejsce paleniska nie może znajdować się tam, gdzie iskry lub płomienie mogą zapalić materiały w pobliżu. Przepisy wskazują odległości i zakazy składowania materiałów palnych; przykładowo składowanie gałęzi lub chrustu bliżej niż 4 metry od granicy działki jest zabronione. W warunkach silnego wiatru, suszy lub innych czynników zwiększających ryzyko pożaru ognisko może skutkować interwencją służb i odpowiedzialnością karną lub wykroczeniową.
Jak zagospodarować liście i gałęzie zamiast ich palić?
Bioodpady podlegają selektywnej zbiórce organizowanej przez gminy. Opcje obejmują oddanie odpadów zielonych do Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych, wystawienie ich zgodnie z lokalnym harmonogramem odbioru lub wykorzystanie przydomowego kompostownika — dozwolonego w przypadku domów jednorodzinnych. Większe gałęzie można rozdrobnić i wykorzystać jako ściółkę lub przekazać w systemie odbioru odpadów zielonych. W przypadku roślin porażonych organizmami kwarantannowymi stosowane mogą być odrębne procedury ustalane przez gminę lub służby fitosanitarne.
Gminy organizują odbiór odpadów zielonych według harmonogramów i przyjmują je w PSZOK-ach.
