We wrześniu 2026 roku w wybranych miastach i gminach odbywają się kontrole przydomowych kompostowników. Sprawdzeniu podlegają nieruchomości, których właściciele wskazali w deklaracji posiadanie kompostownika i korzystają z częściowego zwolnienia z opłaty za odpady. W praktyce inspekcje mogą obejmować oględziny pojemnika, weryfikację zawartości oraz wykonanie zdjęć dokumentujących stan kompostownika.
Co będą sprawdzać urzędnicy?
Urzędnicy w pierwszym rzędzie ustalają, czy przydomowy kompostownik rzeczywiście znajduje się na posesji i czy jest używany do kompostowania bioodpadów zaliczanych do odpadów komunalnych. Kontrola obejmuje ocenę, czy do pojemnika trafiają odpady biodegradowalne, a nie puste pojemniki ustawione wyłącznie w celu uzyskania ulgi. Podczas oględzin pracownicy mogą sporządzić dokumentację fotograficzną kompostownika oraz jego zawartości.
Jak wygląda uprawnienie do kontroli i jaka jest podstawa prawna?
Kontrole prowadzą upoważnieni pracownicy gminy, którzy powinni okazać legitymację służbową i imienne upoważnienie, jak ma to miejsce m.in. w Gdańsku. Gminy realizują nadzór nad przestrzeganiem przepisów na podstawie art. 9u ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Harmonogramy kontroli ustalają poszczególne samorządy — przykładowo Gdańsk zaplanował działania od września do końca października, a Przasnysz prowadził kontrole od maja do września 2026 roku.
Jakie są konsekwencje stwierdzonych nieprawidłowości?
Jeżeli oględziny wykażą, że deklaracja nie odpowiada stanowi faktycznemu — na przykład kompostownika brak lub nie jest on wykorzystywany zgodnie z deklaracją — wójt, burmistrz lub prezydent miasta mogą wydać decyzję o utracie prawa do częściowego zwolnienia z opłaty za gospodarowanie odpadami. Odmowa umożliwienia przeprowadzenia oględzin traktowana jest w tym samym zakresie. Powrót do preferencji następuje dopiero po upływie 6 miesięcy od ostateczności decyzji i wymaga złożenia nowej deklaracji.
Czy kontrole dotyczą wszystkich właścicieli domów?
Kontrole są wyrywkowe i dotyczą przede wszystkim nieruchomości, których właściciele zadeklarowali kompostowanie i korzystają z ulgi kompostownikowej. Nie ma jednej, ogólnopolskiej daty rozpoczęcia akcji — różne gminy planują inspekcje w odmiennych terminach. W niektórych miejscach, jak Szczecinek, zapowiedziano sprawdzenie kilkudziesięciu lub około 150 właścicieli nieruchomości, a działania prowadzone były także m.in. w Krośnie, Kołobrzegu i gminie Sanok.
Decyzja o utracie prawa do zwolnienia skutkuje koniecznością opłacania usług gospodarowania odpadami bez ulg.
