Na początku sezonu grzewczego 2026 samorządy, straże miejskie i inspekcje środowiskowe zwiększyły liczbę kontroli palenisk w domach jednorodzinnych oraz w budynkach niemieszkalnych. Działania obejmują sprawdzenie klasy kotła lub kominka, rodzaju paliwa, zawartości paleniska oraz dokumentów potwierdzających parametry urządzenia lub opału. W regionach, w których obowiązują uchwały antysmogowe, kontrole prowadzi się systematycznie.
Co kontroler może sprawdzić?
Podczas wizyty uprawnione osoby mogą zweryfikować: rodzaj i klasę kotła lub kominka, spełnianie wymagań ekoprojektu dla nowych urządzeń, rodzaj używanego paliwa oraz obecność zabronionych materiałów w palenisku, w tym odpadów czy drewna impregnowanego. Kontroler ma prawo zażądać dokumentów potwierdzających parametry urządzenia lub paliwa. W niektórych gminach wyniki z drona służą jako przesłanka do wejścia na posesję i pobrania próbek popiołu do badań laboratoryjnych.
Jakie sankcje grożą za naruszenia?
Za naruszenie przepisów antysmogowych kontroler może nałożyć mandat do 500 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść do 5 000 zł. Spalanie odpadów w piecu może być też wykroczeniem lub czynem zagrożonym sankcjami przewidzianymi w ustawie o odpadach, gdzie występuje możliwość wymierzenia grzywny albo kary aresztu. Utrudnianie kontroli może pociągać odpowiedzialność karną.
Czego dotyczą lokalne uchwały antysmogowe?
Uchwały antysmogowe są przyjmowane przez sejmiki województw i różnią się między regionami. Regulacje mogą określać zakazane paliwa, terminy wycofywania starszych kotłów oraz wymagania dotyczące wilgotności drewna opałowego. W wielu uchwałach dopuszczalna wilgotność biomasy została ustalona na 20%. W wybranych województwach od 1 stycznia 2026 roku zaczęły obowiązywać kolejne zakazy dotyczące użytkowania najbardziej emisyjnych kotłów.
Obowiązki właściciela i praktyczne skutki kontroli
Właściciel lub zarządca ma obowiązek utrzymywać przewody kominowe w stanie wymaganym przepisami prawa budowlanego i wykonać okresowe kontrole komina. Źródła spalania paliw objęte ustawą należy zgłosić do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB): deklarację składa się w terminie 14 dni od pierwszego uruchomienia urządzenia. Brak obowiązkowych przeglądów może mieć konsekwencje ubezpieczeniowe i dowodowe w razie pożaru.
Praktyczne konsekwencje dla użytkowników kotłów i kominków obejmują możliwość nakazu wymiany urządzenia, wielokrotne nakładanie sankcji przy powtarzających się naruszeniach oraz ograniczenia w dostępie do dofinansowań. Programy wsparcia, takie jak Czyste Powietrze, od 2026 roku premiują głównie niskoemisyjne rozwiązania, na przykład pompy ciepła i systemy łączone z magazynem energii.
Skala kontroli i wybrane dane
Przykładowo w 2025 roku w Małopolsce przeprowadzono 25 737 kontroli dotyczących uchwały antysmogowej; stwierdzono 3 175 naruszeń i 718 przypadków spalania odpadów, nałożono 528 mandatów, a 73 sprawy skierowano do sądu. W województwie mazowieckim WIOŚ wykonał 3 896 kontroli środowiskowych, z czego w 785 przypadkach stwierdzono naruszenia wymagań ochrony środowiska. Najwyższa Izba Kontroli wskazała, że w pięciu badanych województwach nadal działało niemal 800 tys. pozaklasowych kotłów.
W 2025 roku w Małopolsce przeprowadzono 25 737 kontroli.
