Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy dysponuje dodatkowymi uprawnieniami dotyczącymi wymiany informacji z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową. Przepisy dotyczą planowania i prowadzenia kontroli przedsiębiorców oraz podmiotów, na rzecz których wykonywana jest praca przez osoby fizyczne. Inspektorzy mogą wszczynać kontrole niezapowiedziane oraz wykorzystywać środki techniczne do realizacji części czynności na odległość.
Jak PIP będzie typować podmioty do kontroli?
System typowania opiera się na analizie ryzyka. PIP skategoryzowała blisko 830 tys. podmiotów według ryzyka naruszeń w obszarach ochrony praw pracowniczych, legalności zatrudnienia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy, wykorzystując dane za lata 2023–2025 stanowiące zasób inspekcji. Włączenie informacji z ZUS i KAS ma zwiększyć trafność tych ocen i ograniczyć kontrole prowadzone „w ciemno”.
Jak wyglądają nowe uprawnienia kontrolne?
Inspektor może przeprowadzić kontrolę bez wcześniejszego uprzedzenia podmiotu, o każdej porze dnia i nocy, choć decyzję o sposobie rozpoczęcia postępowania podejmuje z uwzględnieniem celu kontroli. Nowe przepisy umożliwiają też badanie umów cywilnoprawnych w kontekście rzeczywistego charakteru zatrudnienia i przekształcanie pozornych umów w umowy o pracę, gdy sposób wykonywania pracy odpowiada stosunkowi pracy.
Państwowa Inspekcja Pracy otrzymała sygnały o nasileniu problemu po wejściu przepisów w życie: od 8 lipca do 13 sierpnia 2026 roku do PIP wpłynęło 690 skarg i wniosków dotyczących niewłaściwego kwalifikowania umów, a w okresie od początku 2026 roku do 13 sierpnia liczba takich zgłoszeń wyniosła 1794 wobec 619 w analogicznym okreszie roku poprzedniego. Kontrole mogą być także wszczynane na skutek skarg pracowników lub innych okoliczności niezwiązanych z danymi z ZUS czy KAS.
Bezpieczeństwo systemów i finansowanie nowych zadań?
Wymiana danych z ZUS i KAS wymagała sprawdzenia zabezpieczeń informatycznych PIP. Inspekcja przeprowadza zewnętrzny audyt bezpieczeństwa systemów, który ma zostać zakończony przed upływem miesiąca od wejścia w życie nowelizacji. Utworzono międzyinstytucjonalny zespół zadaniowy do oceny ryzyka, a ZUS zadeklarował gotowość po wejściu przepisów w życie.
Na realizację nowych obowiązków ustalono limit wydatków w wysokości 28,2 mln zł. Wdrożenie systemu analizy ryzyka pozostaje procesem wieloetapowym wymagającym weryfikacji efektów praktycznych działania.
