Muzeum Więzienia Pawiak znajduje się przy ul. Dzielnej 24/26 w Warszawie i jest oddziałem Muzeum Niepodległości. Placówka koncentruje się na pamięci o funkcjonowaniu więzienia Pawiak w okresie okupacji niemieckiej w latach 1939–1944.
Jak powstało muzeum?
Inicjatywa utworzenia Muzeum wyszła od byłych więźniów politycznych Pawiaka, którzy współtworzyli placówkę. Projekt architektoniczny opracowali Romuald Gutt i Mieczysław Mołdawa, a muzeum zostało otwarte 28 listopada 1965 roku. Budynek wzniesiono na ocalonych fundamentach kazamat VII i VIII, części więzienia wysadzonego przez Niemców w sierpniu 1944 roku.
Co znajduje się na terenie muzeum?
W zespole pomnikowym znajdują się fragment filara bramy wjazdowej oraz pomnik Drzewa Pawiackiego — brązowa kopia wiązu, na którym rodziny ofiar od 1945 roku umieszczały tabliczki epitafijne. Teren otacza betonowy mur z blokami piaskowca z symbolicznymi rzeźbami projektu Tadeusza Łodziany i Stanisława Słoniny.
Na dziedzińcu odsłonięto obelisk autorstwa Zofii Pociłowskiej. Na zrekonstruowanym dziedzińcu oznaczono marmurowymi płytami miejsca szczególne: zejście do kostnicy od strony ul. Dzielnej, miejsce, gdzie więźniom kazano się czołgać na hałdzie żużlu i popiołu z pieców centralnego ogrzewania, oraz miejsce wagi węglowej — tam 6 grudnia 1943 roku publicznie powieszono trzech więźniów za próbę ucieczki.
Na dziedzińcu zewnętrznym znajdują się w ostatnich latach tablice pamiątkowe ustawione przez byłych więźniów, przypominające o deportacjach do obozów. Po drugiej stronie alei Jana Pawła II, w miejscu gmachu więzienia kobiecego zwanego Serbią, umieszczono płytę upamiętniającą więźniarki.
Jakie działania edukacyjne i badawcze prowadzi muzeum?
Muzeum organizuje spotkania i programy edukacyjne związane z historią Pawiaka. W rocznicę akcji pod Arsenałem, 26 marca, odbywają się spotkania z harcerzami będącymi uczestnikami akcji Arsenał. W drugiej połowie września odbywają się Dni pamięci Pawiaka — wydarzenia adresowane głównie do młodego pokolenia, z wykładami historyków, lekcjami muzealnymi wzbogaconymi programami historyczno‑literackimi w wykonaniu aktorów oraz warsztatami przedmiotowo‑metodycznymi związanymi z dziejami Pawiaka i Polskiego Państwa Podziemnego.
Ważnym elementem pracy badawczej są kartoteki tematyczne i osobowe dotyczące całego okresu funkcjonowania więzienia. Placówka przywiązuje szczególną wagę do powiększającej się kartoteki więźniów z lat 1939–1944, użytecznej dla historyków i dla byłych więźniów w ich staraniach o odszkodowania. Kartoteka osobowa została odtworzona w około 50% — oryginalna dokumentacja więzienna z tego okresu została zniszczona przez Niemców.
Od 1990 roku Muzeum Więzienia Pawiak wraz z filią — Mauzoleum Walki i Męczeństwa przy al. Szucha 25 — działa jako oddział Muzeum Niepodległości w Warszawie.
Informacje praktyczne
- Adres: Dzielna 24/26, 00-162 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48228319289
- Strona internetowa: pawiak.muzn.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (2 796 opinii)
