Stara Pomarańczarnia, zwana też Stara Oranżerią, znajduje się w kompleksie Łazienek Królewskich w Warszawie. Budowla powstała jako miejsce zimowego przechowywania drzew pomarańczowych, które latem zdobiły alejki parku. Autorem wybranego projektu był Dominik Merlini; realizacja trwała w latach 1786–1788.
Jak powstała Stara Pomarańczarnia?
Budynek powstał na terenie, gdzie wcześniej nie było zabudowań poza wodozbiorem. Budowę poprzedziły liczne projekty wykonane od 1776 roku; Merlini przygotował kilka wariantów, między innymi wersję z elementami chińskimi oraz projekty z klasycznym frontem. Równolegle nad propozycjami pracował Szymon Bogumił Zug, którego plany różniły się znacząco od projektów Merliniego.
Po dziesięciu latach wybrano plan Merliniego i przystąpiono do realizacji. W trakcie budowy uproszczono formy architektoniczne i ograniczono dekoracje zewnętrzne. Za dekoracje wnętrz odpowiadał Jan Chrystian Kamsetzer; jego propozycje obejmowały malowidła pejzażowe i zestawy galerii rzeźb klasycznych.
W XIX wieku zmieniono elewacje i części detali, co wpłynęło na wygląd budynku. Pomarańczarnia nie uległa zniszczeniu podczas II wojny światowej. W latach 1952–1965 przed budynkiem stał pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, a w 2015 przed oranżerią zaaranżowano Ogród Holenderski zaprojektowany przez Nieka Roozena.
Co mieści się we wnętrzu Starej Oranżerii?
Cały obiekt ma plan prostokątnej podkowy. Główną część stanowi oranżeria z tzw. Ogrodem Zimowym, gdzie zimą przechowywano drzewa cytrusowe. W Ogrodzie Zimowym utworzono Królewską Galerię Rzeźby, jedną z trzech głównych galerii w Łazienkach, z rzeźbami gipsowymi i marmurowymi pochodzącymi m.in. z kolekcji Stanisława Augusta i ocalałymi po II wojnie światowej.
W latach 2012–2014 odsłonięto, poddano konserwacji i uzupełniono malowidła autorstwa Jana Chrystiana Kamsetzera. Malowidła pokrywały około 60% powierzchni ścian w foyer Teatru Stanisławowskiego i w Ogrodzie Zimowym; ich odkrycie uważane jest za ważne wydarzenie konserwatorskie w Warszawie.
Czym wyróżnia się Teatr Stanisławowski?
We wschodnim skrzydle Pomarańczarni mieści się Teatr Stanisławowski, czyli dworska scena o pojemności około 200 miejsc. Sala teatralna ma formę prostokątną, widownia pnie się schodkowo ku tyłowi, a układ obejmuje parter oraz 9 lóż rozmieszczonych na trzech ścianach.
Teatr zachował oryginalne urządzenia sceniczne, między innymi rynnę służącą do wykonywania efektów dźwiękowych (grzmotów). Nad sceną widnieje herb królewski, a na ścianach umieszczono medaliony z wizerunkami dramatopisarzy: Sofoklesa, Szekspira, Moliera i Racine’a. Malowidła Jana Bogumiła Plerscha przedstawiają iluzjonistyczny rząd lóż z wytworną publicznością; ten element dekoracji stanowi jeden z głównych walorów wnętrza.
Teatr otwarto 6 września 1788 roku. W 1791 roku król udostępnił scenę trupie Bogusławskiego. Prace remontowe prowadzono m.in. w latach 1839–1840 pod nadzorem gen. Rautenstraucha i architekta Ludwika Kozubowskiego. Ostatnie roboty konserwatorskie z wcześniejszego okresu przeprowadzono w 1950 roku, a od 1962 roku teatr udostępniono zwiedzającym. Od 2017 roku teatr jest jedną ze scen Polskiej Opery Królewskiej.
W pobliżu budynku stoi rzeźba Psa Asa, wyznaczająca miejsce pochówku psów strażniczych muzeum.
Informacje praktyczne
- Adres: Agrykola 1, 00-460 Warszawa — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 10:00–16:00, wt–śr 10:00–17:00, cz–pt 10:00–18:00, sob 12:00–20:00
- Telefon: +48504243783
- Strona internetowa: lazienki-krolewskie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (832 opinie)
