W stolicy prawo przewiduje możliwość wydania nakazu przystosowania garażu lub innego podziemnego pomieszczenia na miejsce doraźnego schronienia. Uprawnienie to wynika z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r. Organy, które mogą wydać taką decyzję to między innymi prezydent miasta oraz wojewoda.
Kiedy można wydać nakaz?
Nakaz przystosowania ma zastosowanie wyłącznie w dwóch łącznych sytuacjach: wprowadzeniu stanu nadzwyczajnego albo w czasie wojny oraz przy braku wystarczającej liczby schronów i ukryć zapewniających ochronę ludności. Dopiero wtedy wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta lub wojewoda mogą uruchomić mechanizm wydawania decyzji administracyjnych dotyczących nieruchomości nienależących do Skarbu Państwa lub samorządu.
Jakie wymagania musi spełniać miejsce doraźnego schronienia?
Rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. określa wymogi techniczne dla miejsc doraźnego schronienia. Przewidziano możliwość zapewnienia zaopatrzenia w wodę, odprowadzania lub magazynowania ścieków, zasilania elektrycznego, ogrzewania, sztucznego oświetlenia oraz odbioru komunikatów radiowych. Wentylacja ma utrzymać warunki przez co najmniej 48 godzin, w tym tlen na poziomie co najmniej 18% i dwutlenek węgla nie większy niż 2%.
Szczegółowe zasady dla garaży podziemnych obejmują wymagania dotyczące lokalizacji strefy dla ludzi — między innymi odległość co najmniej 20 metrów od bramy garażowej — oraz regulacje dotyczące wyjść ewakuacyjnych, zabezpieczeń przed odłamkami, oświetlenia i instalacji. Zwykłe oznakowanie obrony cywilnej nie czyni automatycznie parkingu pełnoprawnym obiektem ochronnym.
Co z prawami właściciela i odwołaniem?
Właściciel lub zarządca nieruchomości, na której wydano nakaz, może wnieść odwołanie. Jeżeli decyzję wyda prezydent miasta lub starosta, odwołanie rozpatruje wojewoda. Gdy decyzję wydaje wojewoda, rozpatruje ją minister właściwy do spraw wewnętrznych. Ustawodawca zapisał jednak, że odwołanie nie wstrzymuje wykonania decyzji, co oznacza obowiązek przystąpienia do realizacji nakazu pomimo toczącej się procedury odwoławczej.
Jak wyglądają regulacje dla nowych inwestycji i finansowanie?
Zmiana przepisów z 29 maja 2026 r. zobowiązuje projektantów nowych budynków wielorodzinnych i garaży podziemnych, dla których wnioski budowlane złożono po 31 grudnia 2025 r., do takiego projektowania i wykonania, aby możliwe było zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia. Pojemność miejsc doraźnego schronienia w budynku mieszkalnym wielorodzinnym wylicza się między innymi na podstawie łącznej powierzchni użytkowej mieszkań i wskaźnika 20 m² na osobę. Dla garażu jednym ze wskaźników jest dwukrotność liczby stanowisk postojowych, a jednocześnie liczba miejsc może być ograniczona do maksymalnie 75% powierzchni netto kondygnacji lub przy zastosowaniu wskaźnika 1,5 m² na osobę.
Prawo przewiduje też wsparcie finansowe. Właściciel lub zarządca może ubiegać się o dotację celową na organizowanie miejsca doraźnego schronienia oraz na przygotowanie budowli ochronnej do użycia. Finansowanie może pokryć do 100% zwiększonych kosztów inwestycji wynikających z konieczności zapewnienia funkcji ochronnej, nie oznacza jednak automatycznego pokrycia całych kosztów remontu czy wartości nieruchomości.
Jakie są działania w Warszawie i na Mazowszu?
W stolicy Państwowa Straż Pożarna udostępnia narzędzie „Gdzie się ukryć”, w którym uwzględnione są m.in. stacje metra, tunele i masywne garaże podziemne jako potencjalne punkty zapewnienia ochrony. Na poziomie województwa mazowieckiego samorządy planują modernizację lub budowę około 600 obiektów zbiorowej ochrony. Pod koniec lipca 2026 r. podpisane umowy przewidują modernizację prawie 90 istniejących obiektów jeszcze w 2026 r., a dokumentacja przygotowywana jest dla ponad 500 miejsc doraźnego schronienia, ukryć i schronów; wartość podpisanych umów przekraczała 190 mln zł.
Wyłączenia z przeglądów i obowiązków istniejących przepisów dotyczą m.in. budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz budynków bez kondygnacji podziemnych. Obowiązek projektowy z 2026 r. nie działa wstecz wobec większości istniejących budynków.
W 2026 r. planowane są adaptacje piwnic szkół, dawnych kotłowni, magazynów oraz budowa podziemnych parkingów o podwójnym zastosowaniu — użytkowym w czasie pokoju i ochronnym w sytuacjach kryzysowych.
Przepisowość technicznych wymagań, zakres finansowania i organizacja wykorzystania obiektów zależą od decyzji właściwych organów oraz od tego, czy konkretny obiekt spełnia warunki techniczne rozporządzenia.
